• gepubliceerd
  • leestijd
    ± 6 minuten

Zo herken je een goed toeganke­lijkheidsonderzoek

Hoe gaat het onderzoek voor de toeganke­lijkheids­verklaring in zijn werk? Wat moet er allemaal in het onderzoeksrapport staan? Lees het in deze blog gebaseerd op een webinar van expert Jules Ernst.

Voor de toeganke­lijkheids­verklaring van je website heb je een toeganke­lijkheidsonderzoek nodig. Zo’n audit laat zien hoe toeganke­lijk je website is en welke problemen er nog zijn. Maar hoe gaat zo’n onderzoek nu eigen­lijk in zijn werk? En waaraan herken je een goed onderzoekrapport? In deze blog benoemen we een aantal kenmerken van goede onderzoeksrapportages. Deze blog is gebaseerd op een webinar van Jules Ernst, VNG en Swink.

Het proces van een toeganke­lijkheidsonderzoek

Hoe gaat een toeganke­lijkheidsonderzoek in zijn werk? De eerste stap is het inplannen van het onderzoek. Het is belangrijk dat je hier een goed moment voor kiest, want er mogen geen grote website-updates tijdens het onderzoek plaatsvinden. Kleine tekstuele aanpassingen zijn wel toegestaan. Maar zaken als de tekst van de hele website aanpassen, een redesign doorvoeren of de header vervangen mogen niet tijdens het onderzoek worden gedaan. Anders bestaat de kans dat er issues in het onderzoeksrapport staan die inmiddels zijn opgelost of dat er juist nieuwe issues zijn ontstaan die in het rapport ontbreken.

Als het rapport is opgeleverd wordt meestal een afspraak gemaakt om het rapport te bespreken. Dat hoeft niet altijd. Sommige organisaties hebben al zo vaak onderzoek laten doen dat ze goed weten wat ze er mee moeten doen. Maar als je voor het eerst een onderzoek uit laat voeren, is het verstandig om je te laten begeleiden door de partij die het rapport voor je maakt of door een andere expert die wat neutraler met je meekijkt. Dat kan heel leerzaam zijn.

De volgende stap is het repareren van de website. Je kunt afspreken om daarna een hercontrole te laten uitvoeren binnen een bepaalde termijn. Meestal is dat twee à drie maanden. Het is goed om hierbij rekening te houden met de updatefrequentie van de site. Als er binnen een korte periode veel updates aan de website zijn gedaan, bestaat de kans dat er ten tijde van de hercontrole al zoveel is aangepast dat de hercontrole eigen­lijk weer een nieuw onderzoek gaat worden. Daarom houden we een termijn van 40 tot 60 werkdagen aan voor de hercontrole.

Eisen die aan een toeganke­lijkheidsrapport worden gesteld

Een toeganke­lijkheidsonderzoek en de bijbehorende rapportage moeten aan een aantal eisen voldoen. Overheden zijn wette­lijk verplicht om aan die eisen te voldoen. Bovendien controleert Logius of een rapport aan de basiseisen voldoet. Logius controleert alleen op bepaalde kenmerken, maar niet op de kwaliteit. Zij gaan dus niet na of alle bevindingen kloppen of dat er zaken zijn gemist. Daarom is het goed om zelf ook kritisch naar een onderzoeksrapport te kijken.

Het rapport is openbaar beschikbaar

Als eerste moet een rapportage (van een overheidswebsite) openbaar beschikbaar zijn. Daar schuilt wel een risico. Er kunnen bijvoorbeeld URL’s van een testomgeving onderzocht worden die niet openbaar bekend mogen worden gemaakt. Dit kan een veiligheidsrisico betekenen. Het is ook belangrijk dat gebruikersnamen, wachtwoorden en persoonsgegevens (via screenshots) niet in het rapport komen te staan. Dat zou een datalek betekenen en een inbreuk zijn op de AVG privacywet. Kortom, het is belangrijk dat het rapport geen vertrouwe­lijke gegevens bevat.

Evaluatiemethode en steekproef

De audit moet handmatig uitgevoerd zijn op basis van de evaluatiemethode WCAG-EM van W3C. Verge­lijkbare methodes zijn ook moge­lijk. Bij het onderzoek wordt de site getoetst op diverse succescriteria. Voor de WCAG 2.1 A+AA norm, waaraan een digitaal toeganke­lijke site moet voldoen, zijn dat 50 criteria.

Daarnaast is de bepaling van de scope erg belangrijk. Zoals op Digitoeganke­lijk vermeld staat, moeten de onderzoeksresultaten name­lijk representatief zijn voor alle content op het hoofddomein en eventuele sub- en andere domeinen die in de verklaring worden genoemd. De steekproef met pagina’s die worden onderzocht moet dus een goede weergave zijn van de content. Alle typen pagina’s moeten daarom in het onderzoek worden meegenomen. Bij WCAG-EM moet je ook alle functionaliteiten van de site in het onderzoek meenemen. Denk aan formulieren om iets aan te vragen of je ergens voor aan te melden. Zulke processen worden als één pagina geteld.

Een steekproef bestaat minimaal uit 10 tot 12 pagina’s bij een gemiddelde site. De onderzochte pagina’s moeten in het rapport worden vermeld. Voor een grotere website is een grotere steekproef nodig.

Gebruikte technieken

In het rapport moet worden opgenomen wat het basisniveau is van toeganke­lijkheid. Hiervoor wordt vaak een standaardtekst gebruikt. Daarnaast moet aangegeven worden welke technieken op de website worden gebruikt. Het gaat hierbij om de front-end techniek, denk aan HTML, CSS, JavaScript, PDF en ARIA.

Kenmerken van het onderzoek

Degene die het onderzoek heeft uitgevoerd en diens contactgegevens moeten ook in het rapport worden vermeld. Zo kan er overleg worden gevoerd als iemand zaken in het rapport tegenkomt die onduide­lijk zijn. Verder moet worden vermeld welke software bij het onderzoek is gebruikt (bijvoorbeeld welke browser) en op welke datum het onderzoek is uitgevoerd. Dat is belangrijk, omdat het rapport maar drie jaar geldig is. Ten slotte moet het rapport worden opgeslagen in een formaat dat voor mensen of machine leesbaar is. Of het rapport zelf digitaal toeganke­lijk is wordt niet door Logius gecheckt, maar het is beter als dat wel het geval is. ‘Practice what you preach.’

Complexiteit van de WCAG richtlijn kan voor fouten zorgen

Niet iedereen kan zomaar een goed toeganke­lijkheidsonderzoek uitvoeren. Dat komt doordat de WCAG richtlijnen op sommige punten moei­lijk leesbaar zijn. Het vereist veel studie en ervaring om het volledig te doorgronden en goed toe te kunnen passen. Dit zijn dingen die fout kunnen gaan bij een rapportage en een indicatie zijn dat het onderzoek niet van hoge kwaliteit is:

  • Het rapport is een ontoeganke­lijke pdf;
  • Het rapport is alleen een summiere Excel-sheet;
  • Het rapport bestaat uit screenshots van een automatische tool;
  • Er is geen concrete verwijzing naar de bevindingen (bijvoorbeeld welk plaatje een alt tekst moet krijgen);
  • Het onderzoek is incompleet (er zijn bijvoorbeeld slechts 38 criteria onderzocht);
  • Er zijn minder dan 10 URL’s onderzocht.

Kenmerken van een goed rapport

Wat zijn dan kenmerken van een goed rapport? Je moet in elk geval de volgende zaken erin terug kunnen vinden:

  • Problemen moeten reproduceerbaar zijn;
  • Er moet aangegeven zijn wat je als gebruiker verwacht (dus hoe het zou moeten zijn);
  • Waar nodig extra uitleg (met daarin wat het gevolg is van een bevinding voor gebruikers);
  • Vaak worden oplossingen of oplossingsrichtingen gegeven, maar er kan ook voor worden gekozen om na de presentatie van het rapport een overleg in te plannen om eventuele onduide­lijkheden te bespreken.

Een rapport voldoet als bij alle 50 succescriteria een status staat. Die status kan zijn:

  • Voldoet (alle pagina’s bevatten geen bevindingen voor dat succescriterium);
  • Voldoet niet (er zijn één of meerdere issues gevonden voor het criterium);
  • Niet van toepassing (bijvoorbeeld bij succescriteria over video als er geen video is).

De volgende twee statussen maken het rapport onvolledig, maar niet per se slecht:

  • Onbekend (reden waarom de uitkomst onbekend is);
  • Niet getoetst (indien nodig, de reden waarom dit niet getoetst is).

Aan de slag met een toeganke­lijkheidsonderzoek

Het is verstandig om regelmatig de toeganke­lijkheid van je website te laten onderzoeken. Sowieso is het rapport maar drie jaar geldig. Zorg er daarom voor dat je op tijd een onderzoek inplant, zodat je toeganke­lijkheids­verklaring geldig blijft. Bekijk hier hoe wij een toeganke­lijkheidsonderzoek uitvoeren.

Andere artikelen: