Hoe doen zij dat? Digitale toegankelijk­heid bij de Rechtspraak

Is de online omgeving van jouw organisatie al helemaal digitaal toegankelijk, of mag er nog wel wat gebeuren? In dat geval is het behulpzaam om bij anderen af te kijken hoe zij het doen.
In deze reeks nemen wij een kijkje bij verschillende organisaties. Hoe werken zij aan digitale toegankelijk­heid? Wat kan er beter en wat gaat er al heel goed? In dit artikel praten we met Henk Kruizinga, webmaster en adviseur digitale toegankelijk­heid bij de Rechtspraak.

Nog niet het goede moment

Sinds 23 september 2020 moet de (semi) overheid voldoen aan het tijdelijk besluit digitale toegankelijk­heid. Zo ook de website www.rechtspraak.nl, waar webmaster en adviseur digitale toegankelijk­heid Henk Kruizinga zich bezighoudt met rechtspraak brede content en contacten onderhoudt met de verschillende gerechten. In 2016 kwam Henk als uitzendkracht binnen bij de Rechtspraak. Misschien wel voorspellend voor zijn toekomstige rol, kon hij meteen met digitale toegankelijk­heid aan de slag. Er moesten namelijk alternatieve teksten toegevoegd worden aan afbeeldingen. “Toen dachten we nog dat álle afbeeldingen een alternatieve tekst moesten hebben. Nu weten we natuurlijk wel beter, dat dat niet per se overal hoeft, maar zo ging dat toen nog.” Het werken bij de Rechtspraak beviel, van beide kanten, dus Henk bleef en ging in vaste dienst als webmaster. “In 2016 zijn we ook gestart met het toegankelijk maken van pdf’s. Maar eigenlijk vonden we dat dat bij de bron moest gebeuren, bij de gerechten zelf. Om ze tegemoet te komen hebben we een toegankelijk Word-sjabloon voor ze gemaakt, zodat wij zelf niet meer zoveel aan hoefden te passen. We hebben ook trainingen gegeven, maar het was er nog niet het goede moment voor. We kregen veel weerstand: ‘Het kost te veel tijd. Dat kan ik niet. Jullie moeten dat maar doen.’, dat soort reacties. Dus zijn wij het weer voor ze gaan doen, maar dan wel betaald.”

Aan de slag met pdf’s

Tot 2020. Tijdens zijn beoordelingsgesprek besloot Henk een ambitieus plan als doel te stellen. “Ik wilde het aantal pdf’s op de website gaan verminderen. Het waren er inmiddels zo veel, dat we net zoveel pagina’s als pdf’s hadden.” Halverwege vorig jaar is Henk gestart met dat project. “We bekeken eerst hoe vaak de pdf’s bekeken werden. Nul keer? Dan kunnen ze weggegooid worden.” Maar die verandering leidde wederom tot weerstand bij de gerechten. “Ze zagen het ook als een soort online archief.” Om de weerstand weg te nemen besloten ze een beslisboom aan te bieden. “Vraag 1 is: Moet het wel een pdf zijn, of kan het ook gewoon een pagina zijn? Als het echt een pdf moet zijn, kijken we waar de pdf vandaan komt. Komt het van een externe partij, dan moet dat bureau het zelf toegankelijk maken. Voor de andere gevallen gebruiken we het toegankelijk­e Word-sjabloon en een handleiding om het pdf-bestand toegankelijk te maken.” Om zijn toegankelijk­heidsplannen kracht bij te zetten, volgde Henk in 2020 ook de opleiding tot adviseur Digitale toegankelijk­heid bij The Internet Academy.

Bewustzijn creëren

Ze merkten al gauw dat het nog wel wat moeite zou gaan kosten om de hele organisatie mee te krijgen. “Sommige gerechten staan open voor advies, maar anderen vinden het de moeite niet waard voor die paar mensen die erbij geholpen zijn en geven aan dat wij het dan maar voor ze moeten doen.” Om dat probleem aan te pakken, zijn ze aan de slag gegaan met een plan om de gerechten op hoger niveau aan te spreken. “Er zit zoveel verschil tussen communicatiemanagers op het gebied van bewustzijn over digitale toegankelijk­heid. Dus we besloten direct in gesprek te gaan met het hoger management.” Maar ook bij zijn directe collega’s viel er nog veel te halen. “We hebben ook een intranet en daarbij was de vraag vooral ‘Wat kost het als we het niét doen?’ Het is voor hen een kosten-baten analyse, want het kost veel tijd maar ook geld.” Bewustzijn creëren door toegankelijk­heidsproblemen in de praktijk te laten zien bleek het antwoord. “Bij de webmasters groeit het sneller dan bij anderen omdat zij dagelijks met die techniek bezig zijn, maar ook daar viel nog genoeg af en aan te leren.” Als voorbeeld benoemd Henk de beruchte ‘Lees meer’ links, waar menig website vol mee staat. “Mensen die een screenreader gebruiken maken gebruik van de linkteksten om over de website te navigeren. Dus ik heb ze laten zien hoe dat eruitziet en ze gevraagd op welke ‘Lees meer’ zij zouden klikken om bij een bepaald onderweg te komen. Dat wisten ze natuurlijk niet. En dan zie je echt dat het kwartje valt.”

Toegankelijk­e UX

Om zelf ook aan het tijdelijk besluit digitale toegankelijk­heid te voldoen, is de Rechtspraak bezig met een nieuw contentmanagementsysteem. “Dat begint met inventariseren: welke pagina’s en pdf’s hebben we en wat moet er mee naar de nieuwe website?” Het team van UX binnen de Rechtspraak houdt zich inmiddels ook al een poosje bezig met digitale toegankelijk­heid. “Eerst vooral op het gebied van kleurstellingen en contrast, maar nu hebben we iemand in dienst die echt ‘hoog over’ digitale toegankelijk­heid in de gaten houdt, bewustzijn creëert bij collega’s en adviezen geeft.” Dat komt goed uit, want dat betekent dat voor het nieuwe CMS ‘accessibility by design’ ook al ingebakken zit. “Alle sjablonen die we maken voor de pagina’s moeten gewoon toegankelijk zijn. En daar moet je al aan het begin van het proces bovenop zitten.”

Maak het je collega’s makkelijker

Henk is er trots op dat digitale toegankelijk­heid inmiddels al zo leeft binnen de organisatie en hoopt dat die trend zich blijft voortzetten. “Mijn wens is dat digitale toegankelijk­heid in de top 3 staat bij alles wat we doen, Rechtspraak-breed. Ik denk ook wel dat dat gaat lukken, maar dat zal nog niet volgend jaar zijn.” Een afsluitende tip van Henk: “Maak het je collega’s makkelijker door ze dingen aan te bieden die ze helpen, zoals handleidingen en sjablonen. En creëer bewustzijn door te laten zien waaróm het nodig is, bijvoorbeeld met voorbeelden uit de praktijk. Vraag bijvoorbeeld een blind persoon om te komen laten zien waar hij of zij tegenaan loopt op jullie website. Het kost wel extra werk, maar het levert ook veel op.”

Blijf op de hoogte van toegankelijk­heid nieuws en trends.

Meld je aan voor onze maandelijkse nieuwsbrief