• gepubliceerd
  • leestijd
    ± 3 minuten

Prikkels

Waarom zorgen ze bij autisten soms voor problemen? Renate vertelt hoe zij prikkels ervaart en wat ze doet als ze er wat teveel heeft binnengekregen.

Je hebt ons er wel vaker over zien schrijven: prikkels. Als je ze moeiteloos ervaart en verwerkt heb je waarschijn­lijk nog niet zo vaak stilgestaan bij de term ‘prikkels’. Waarom zorgen ze bij autisten soms voor problemen? Renate vertelt hoe zij prikkels ervaart en wat ze doet als ze er wat teveel heeft binnengekregen.

Toren van stenen raakt uit balans door een storm op zee

Volumeknop

Even terug naar de basis. Je hebt misschien wel eens gehoord dat de hersenen van autisten anders werken. Dat zit ‘m voorname­lijk in de informatieverwerking. Neurotypische mensen (oftewel ‘gewone’ mensen) ervaren de wereld als een geheel. Onbelangrijke informatie en prikkels worden gefilterd. Denk aan hoe je kleren voelen tegen je huid, het geluid van kletsende mensen aan de andere kant van het café, de druk van de stoel waar je op zit of de kou van de lucht die je inademt. In de meeste gevallen is die informatie helemaal niet relevant. Je merkt het even op en daarna besteed je er geen aandacht meer aan. De volumeknop van onbelangrijke informatie wordt omlaag gedraaid.

Alles tege­lijk

Bij autisten werkt dat anders. In het autistische brein komen prikkels fragmentarisch binnen. Alle informatie komt met evenveel prioriteit binnen. Terwijl ik dit schrijf, op driehoog achter in een oud huis in het centrum van de stad, hoor ik het geklikklak van iemand die op hakken door de straat loopt, het constante gezoem van het afzuigsysteem van het eetcafé onder mij en mijn eigen tikken op het toetsenbord. Ik voel dat ik koude voeten heb, de druk van mijn bril achter mijn oren en het felle licht van mijn scherm dat me waarschijn­lijk straks hoofdpijn op gaat leveren. Ik heb Spotify aanstaan, een playlist vol met nummers die ik al grijsgedraaid heb, om de geluiden die ik niet zelf veroorzaak te verbloemen. Allemaal tege­lijkertijd en allemaal even intens.

Té veel prikkels

Ik merk het op, maar ik heb er niet altijd last van. Voor nu is het acceptabel, ik kan nog nadenken, ben niet in paniek. Deze vorm van informatieverwerking wordt voor mij pas een probleem als er andere, onverwachte prikkels bijkomen. Een verandering in mijn planning, een emotionele gebeurtenis of een opstapeling van kleine dingen die me anders niet zoveel zouden doen. En daarnaast zijn er nog lichame­lijke prikkels. Moe, ziek of pijn. In hoeverre ik in staat ben alle prikkels zonder problemen te verwerken is afhanke­lijk van véél factoren.

Wanneer het allemaal teveel is, ‘mijn hoofd vol zit’, merk ik dat direct. Mijn sociale masker, dat ik opzet in gezelschap, schuift af. Ik reageer bot en ongeïnteresseerd op iemand die een praatje wil maken, het geluid van iemand die z’n keel schraapt in de trein is als nagels over een schoolbord. De Lush-winkel op het station is een terroristische aanval op mijn sinussen, het huilen staat me nader dan het lachen en álles kost me energie die ik niet meer heb. Er woedt in een storm in mijn hoofd en niemand die het ziet.

Remedies tegen overprikkeling

Door de jaren heen heb ik een arsenaal aan remedies voor overprikkeling verzameld, zelfs voordat ik een diagnose had. Me even terugtrekken is altijd een goede, als dat moge­lijk is. Muziek luisteren of een boek lezen haalt me even uit mijn gedachten. Sporten helpt me op één ding te focussen en verder niet na te hoeven denken. Soms is het nodig om afspraken af te zeggen, als ik van tevoren al weet dat het teveel voor me gaat zijn. En soms weet ik dat het beter is om dat te doen, maar doe ik het niet omdat ik het de teleurstelling of discussie niet waard vind.

Een geschenk en een vloek

Voor mij is mijn manier van informatie verwerken een geschenk en een vloek. Heel veel ups, maar ook heel veel downs. En ik kan ook niet altijd voorspellen welke kant de slinger op zwaait,maar ik zou het ook voor geen goud willen missen. Ik kan me er weinig bij voorstellen, maar het lijkt me maar saai.Waarom terug naar HD-ready als je de wereld al in 4k hebt beleefd?