Begin klein: zo maak je sites met gekoppelde systemen toegankelijk
Zelfs als je content toegankelijk is, kunnen mensen vastlopen op je site. Veel websites bevatten namelijk functionaliteit die werkt via gekoppelde systemen. Zonder dat je het weet kunnen daar fouten in zitten. Wil je je site toegankelijk maken, dan moeten die systemen ook worden aangepast. En dat is niet eenvoudig. Een sector die hiermee veel te maken heeft zijn bibliotheken. Gonnie Nikamp helpt bibliotheken hierbij. Ze is adviseur digitale toegankelijkheid bij Rijnbrink, een organisatie die bibliotheken ondersteunt in Overijssel en Gelderland. Gonnie vertelt hoe bibliotheken werken aan toegankelijkheid van hun complexe websites.
Een contentmanagementsysteem (CMS) is meestal niet voldoende om bezoekers goed te bedienen tijdens hun klantreis. Websites van bibliotheken gebruiken daarom aparte systemen voor bijvoorbeeld de agenda, de catalogus en de educatieshop. In de praktijk bevatten bibliotheeksites drie of meer systemen. “Als die systemen onderdeel zijn van de klantreis, moeten ze worden meegenomen in de audits. Alleen dan kunnen de bibliotheken een toegankelijkheidsverklaring krijgen. Dat maakt het complex, maar niet onmogelijk”, vertelt Gonnie.
Toegankelijkheidsproces in zes stappen
Hoe verbeter je de toegankelijkheid van een bibliotheekwebsite? Gonnie gebruikt hiervoor een proces van zes stappen:
- Intake: “We bepalen samen eerst hoe we de bibliotheek zoveel mogelijk kunnen ontzorgen. Hierbij breng ik in kaart met welke systemen de website communiceert.”
- Toegankelijkheidsonderzoek: “Swink voert de audit uit volgens de WCAG 2.2 richtlijn.”
- Verbeterplan: “Op basis van de audit maak ik een verbeterplan in Excel. Ik zet bij alle bevindingen de prioriteit en wie het punt op kan lossen. Dat kan een leverancier zijn, maar ook de webredactie. In de praktijk komen er tussen de 100 en 120 bevindingen uit een audit. Hiervan blijven er 20 tot 30 over voor de redactie. Ik merk dat dat rust geeft bij bibliotheken.”
- Toegankelijkheidsverklaring: “Het onderzoeksrapport is bewijs voor de toegankelijkheidsverklaring. Die is verplicht voor publieke organisaties. De aanvraag doe ik voor de bibliotheek.”
- Onderzoeksresultaten bespreken: “We gaan in gesprek met de onderzoeker die de audit heeft uitgevoerd. Diegene legt uit wat zo’n bevinding betekent, welke impact het op een bezoeker heeft en hoe je het oplost.”
- Verbeteringen doorvoeren: “Het is de bedoeling dat de bibliotheek alle aanpassingen uitvoert. Het verbeterplan maakt dat veel makkelijker. Ik zeg altijd: maak het klein. Begin met alles wat je nieuw op de website zet. Maak dat direct digitaal toegankelijk. Verbeter bestaande artikelen, als je er toch al mee aan de slag zou gaan. Zo hoeft het niet ingewikkeld te zijn.”
Systemen van leveranciers en toegankelijkheid
Op dit moment zijn veel systemen nog niet getoetst op toegankelijkheid. Daarom moeten die worden meegenomen in alle onderzoeken. “Samen met Sharmila van Swink ben ik in gesprek gegaan met Logius en het landelijk team digitale toegankelijkheid voor de bibliotheken. Om te bepalen hoe we omgaan met leveranciers die nog geen audit van hun systeem hebben en zich dus niet aan de verplichting houden.”
Dit heeft geleid tot een standaardaanpak voor bibliotheken. “We hebben afgesproken dat we voorlopig voor alle websites een volledig onderzoek uitvoeren. Dat betekent dat we van elk onderdeel een paar pagina’s meenemen, zodat je een compleet beeld hebt van de digitale toegankelijkheid. Ik ben ervan overtuigd dat leveranciers binnen nu en een jaar hun systeem laten onderzoeken. En dat daar een verklaring uitkomt die wij kunnen gebruiken. Dan hoeven bibliotheken over twee of drie jaar alleen nog een contentonderzoek uit te laten voeren.”
Behaalde resultaten en ambities voor de toekomst
Toegankelijkheid lijkt steeds belangrijker te worden binnen de bibliotheeksector. “Dat komt doordat wij met het landelijk team veel hebben ingezet op awareness. Ik hoor vanuit bibliotheken wel dat het lastig is om het management mee te krijgen. Er moet namelijk tijd gemaakt worden voor de benodigde werkzaamheden.”
Inmiddels hebben bijna alle bibliotheken in Overijssel een toegankelijkheidsverklaring en in Gelderland zijn ze er ook mee bezig. Maar daarmee ben je er nog niet, want de belangrijkste les van Gonnie is dat toegankelijkheid nooit af is. “Het is geen project, maar een doorlopend traject. Daarom is bewustzijn ook zo belangrijk. Verder heb ik gemerkt dat het niet goed werkt om bibliotheken te stimuleren om alles in één keer op te lossen. Begin gewoon klein werkt beter. Zo werk je naar een toegankelijke website zonder dat er veel druk op ligt. De uitdaging verschuift van bewustwording naar structurele borging. De ambitie is dat toegankelijkheid een vanzelfsprekend onderdeel wordt van alle digitale ontwikkelingen. En daar bedoel ik mee van aanschaf en ontwerp tot beheer en doorontwikkeling.”
Denk vanuit de gebruiker
Veel organisaties hebben nog stappen te zetten qua toegankelijkheid. Gonnie adviseert om gewoon te beginnen. “Er is altijd wel een reden om er niet aan te beginnen, maar die audit moet toch uitgevoerd worden. Ga daarom met het management in gesprek. Maak ze bewust van wat er nu gebeurt en waar je naartoe wilt. Bestuurlijke betrokkenheid zorgt ervoor dat toegankelijkheid niet iets blijft wat je erbij moet doen.”
Doordat toegankelijkheid een continu proces is, vindt Gonnie het belangrijk om het onderdeel van je dagelijkse werkzaamheden te maken. “Denk daarbij vanuit de gebruiker. Het gaat niet om wetgeving en regeltjes, maar om mensen. Uiteindelijk wil je al je websitebezoekers kunnen bedienen, zodat ze niet weggaan. Dat gebeurt nu vaak wel, bijvoorbeeld als iemand een boek niet kan lenen of zich niet voor een evenement kan aanmelden. Vraag jezelf daarom altijd af of iedereen je alle functies op je site kan gebruiken en kan vinden wat diegene zoekt. In mijn beleving ben je dan al heel erg goed bezig.”
Blijf op de hoogte van toegankelijkheid nieuws en trends.
