Toegankelijk­heid bij multinationals: “Het gaat niet alleen om naleving, het gaat om mensen”

Dean is een freelance adviseur op het gebied van toegankelijk­heid met een achtergrond in user experience (UX) design. Hij werkt al meer dan tien jaar voor toonaangevende organisaties als Skyscanner, Air France KLM en Marktplaats. Hij deelt zijn ervaringen over het maken van toegankelijk­e design systems, hoe je als organisatie toegankelijk kunt worden en wat de EAA betekent voor bedrijven.

Een 100% toegankelijk­e ervaring is niet haalbaar

Als mensen denken aan digitale toegankelijk­heid, gaan ze er vaak van uit dat het verwijst naar mensen met visuele, motorische of auditieve beperkingen. Het is echter veel breder. Aan het begin van zijn carrière werkte Dean voor een bedrijf dat apps bouwt voor non-verbale mensen. "Ik heb veel gewerkt met mensen met autisme, hersenverlamming, het syndroom van Down en verworven aandoeningen zoals Parkinson of ALS. Er zit zoveel nuance in toegankelijk­heid. Hoe meer je leert over toegankelijk­heid, hoe meer interne strijd je hebt omdat je iets nooit 100% toegankelijk kunt maken. Het is meer een kwestie van: hoe zorgen we ervoor dat het werkt voor deze groep gebruikers zonder het een andere groep gebruikers in de weg zit?"

Toegankelijk­heid verankeren in ontwerpsystemen

Dean helpt bedrijven om hun processen volwassen te maken. Gezien zijn achtergrond in UX richt hij zich voor een aantal klanten op design. "Voor Skyscanner ben ik ingebed in hun design system team. Ik geef begeleiding in Figma binnen het design system. Als designers nieuwe of gewijzigde onderdelen maken, adviseer ik ze over mogelijke barrières die ze kunnen opleveren."

Zijn werk omvat het trainen van ontwerpers, het helpen van interne teams om volwassener te worden qua toegankelijk­heid en beschikbaar zijn voor ontwerpers via online kanalen zoals Teams of Slack voor één-op-één ondersteuning. Dean richt zich ook op documentatie en zorgt ervoor dat design sytems toegankelijk­heidssecties bevatten die het belang van toegankelijk­heid voor verschillende rollen binnen de organisatie uitleggen. "Het design system voor Skyscanner is openbaar en bevat informatie over hoe toegankelijk­heid binnen je rol past en welke toegankelijk­heidsoverwegingen nodig zijn op componentniveau. Dus als je een knop wilt gebruiken, is er een toegankelijk­heidssectie waarin je vindt waar je op moet letten als je die wilt gebruiken. Het helpt designers weloverwogen keuzes te maken en zorgt dat ze de voor- en nadelen hebben afgewogen van de oplossing die ze kiezen," legt Dean uit.

De mindset veranderen van naleving naar gebruikerservaring

Eén van Dean's grootste uitdagingen is het veranderen van de manier waarop organisaties denken over toegankelijk­heid. "Veel bedrijven denken veel te laat in hun processen na over toegankelijk­heid. Over toegankelijk­heid wordt vaak pas gesproken in de test- of releasefase, als er al over gesproken wordt."
De meeste gesprekken met bedrijven hebben een juridische insteek: "Wat moeten we doen om een rechtszaak te voorkomen? Dat is natuurlijk problematisch, want het is de minst interessante reden om aan toegankelijk­heid te werken. Helaas dringt deze manier van denken door in de organisatie en beïnvloedt zo de manier waarop designers hun werk benaderen."

Dean past de communicatiestijl van zijn gesprekken aan zijn publiek aan. "Als ik met juristen praat, praat ik graag over juridische zaken. Met zakenmensen praat ik over rendement en kostenbesparingen. Maar als ik met designers praat, wil ik het niet hebben over juridische of financiële zaken. In plaats daarvan richt ik me op de persoon met een beperking en de barrières die hun designs mogelijk hebben veroorzaakt. Ik doe dit ook met mensen aan de top die gefocust zijn op juridische of zakelijke aspecten. Om hun denkwijze te veranderen, gebruik ik videoclips van echte mensen die het product gebruiken. Ik gebruik daarnaast Loom om te laten zien waar mensen die alleen het toetsenbord of een schermlezer gebruiken tegenaan kunnen lopen. Want uiteindelijk gaat toegankelijk­heid over mensen."

Om meer impact te creëren, is Dean overgestapt van praten over inclusie naar praten over uitsluiting. "Ik praat niet over inclusie, ik praat over uitsluiting. Als ik tijdens een vergadering vraag: ‘Wie gaan we vandaag uitsluiten?’, verandert dat de toon volledig. Niemand wordt graag geconfronteerd met dat soort termen, maar het zet wel aan tot actie."

De Europese toegankelijk­heidswet EAA is een kans en een uitdaging

De naderende deadline van de EAA heeft het bewustzijn over toegankelijk­heid vergroot, maar Dean maakt zich zorgen over de implementatie en handhaving. "De EAA is erg breed en open, wat tot veel verschillende interpretaties heeft geleid. Richtlijnen zoals WCAG of EN 301 549 worden nergens specifiek genoemd. De EAA richt zich niet zozeer op technische naleving, maar vooral op dat je structureel werkt aan toegankelijk­heid. Ik ben benieuwd of bedrijven zullen begrijpen dat het gaat om hoe je toegankelijk­heid integreert in je processen."
Voor multinationals zorgt de EAA voor extra complexiteit boven de bestaande regelgeving. "Je hebt veel toegankelijk­heidswetten verspreid over de hele wereld. In Frankrijk is er bijvoorbeeld een ander technisch kader, de RGA. Dat maakt de situatie behoorlijk complex. De EAA stelt in feite een basis vast om ervoor te zorgen dat onze content werkt voor mensen met een beperking. Hoe je dat doet, is waar lokale wetten op zijn gericht."

Beginnen met toegankelijk­heid: van audits tot procesintegratie

Voor organisaties die starten met toegankelijk­heid, raadt Dean aan te beginnen met een audit om inzicht te krijgen in waar je nu staat. “Het geeft je een idee of toegankelijk­heid voor jou een groot issue is of dat het meevalt.”

Audits zijn echter niet meer dan momentopnames. “De EAA gaat over het verankeren van toegankelijk­heid in je processen en denkwijze in plaats van alleen te vertrouwen op audits,” benadrukt Dean. Organisaties moeten onderzoeken hoe ontoegankelijk­e producten tot stand zijn gekomen en soortgelijke problemen in de toekomst voorkomen.

Een toegankelijk­heidsverklaring is ook erg belangrijk. “Op deze manier ben je transparant over je doelen, maar ook over bekende problemen en hoe gebruikers die toegankelijk­heidsproblemen ervaren contact met je kunnen opnemen.”

Testen met echte gebruikers draagt bij aan bewustwording

Misschien wel het meest effectief is testen met mensen die zelf een beperking hebben. "Als je een beperkt budget hebt, zou ik dat steken in het testen met echte gebruikers. Visueel beperkte mensen met schermlezers je product laten testen is net zo nuttig of zelfs beter dan een audit."

Zulke sessies leveren treffende momenten op die weerklank vinden in de hele organisatie. "Er was een test met een persoon met multiple sclerose (MS) die moeite had met bewegen. Hij liep tegen een probleem aan en zei: 'Ik weet dat ik lastig ben, maar ik ben iemand die gewoon iets wil doen.' Dat is precies de quote die je naar iedereen moet sturen. Technologie kan een game changer zijn voor mensen met een beperking, maar dat werkt alleen als we het toegankelijk maken."

Vooruitblikken: de rol van AI en stappen zetten

Als technologie toegankelijk moet worden gemaakt, is het verleidelijk om dat met technologie op te lossen. Hoewel Dean mogelijkheden ziet voor automatisering en AI om toegankelijk­heid uiteindelijk te verbeteren, waarschuwt hij voor te veel vertrouwen. "Als je op dit moment een eenvoudige toegankelijk­heidsvraag stelt aan een willekeurig taalmodel, krijg je niet het beste advies. AI kan weliswaar redelijke alternatieve tekst maken voor afbeeldingen, maar het kan ook vreselijk misgaan. Technologie kan toegankelijk­heidsconsultants dus op bepaalde manieren helpen, maar menselijke controle blijft noodzakelijk."

Voor bedrijven die zich overweldigd voelen door alle toegankelijk­heidseisen, biedt Dean geruststelling: "Toegankelijk­heid is een enorm, breed, eng onderwerp dat veel mensen verlamt zodat ze helemaal geen actie ondernemen. Maar zolang je iets doet en blijft doen, zit je goed."

Hij moedigt ontwerpers en ontwikkelaars aan om kleine stappen in de goede richting te zetten. “Simpelweg een contrastcontrole aan je proces toevoegen of zorgen dat developers alt-teksten krijgen in plaats van alleen maar een design: zulke kleine dingen zorgen ervoor dat je toegankelijk­er wordt.”

Besef dat het er niet om gaat dat je direct volledig toegankelijk bent, maar dat je structureel stappen in de goede richting zet. Nu de EAA eraan komt, zullen organisaties met deze mindset niet alleen voldoen aan de wet, maar ook betere producten en diensten bieden voor iedereen. En dat is waar het bij toegankelijk­heid écht om gaat.

Blijf op de hoogte van toegankelijk­heid nieuws en trends.

Meld je aan voor onze maandelijkse nieuwsbrief