Social return (SROI): geen verplichting, maar verrijking

We werkten voor een project samen met advies- en ingenieursbureau TAUW voor de gemeente Amsterdam. Social return was hierin de rode draad. Een verhaal over nauwkeurig werken, vertrouwen en echt anders durven denken. Zodat social return niet als een verplichting, maar als een verrijking voelt.

Social return: wat is het?

Eerst een beetje theorie: social return on investment, of SROI, is een term voor een investering die ook sociaal rendement (return) oplevert. Het belangrijkste doel is om werk te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Bij aanbestedingen eisen overheidsorganisaties van een opdrachtnemer dat deze bij de opdracht arbeidsplaatsen creëert voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Social return was een belangrijk kenmerk van een dataproject dat we samen met TAUW uitvoerden voor de gemeente Amsterdam.

Amsterdam heeft veel aandacht voor social return. Benieuwd hoe deze vorm van sociaal inkopen in de praktijk werkt? Bekijk dan dit filmpje.

Betekenisvolle baan

Niels is onze algemeen directeur. Voor hem als persoon — en voor ons allemaal bij Swink — is het maken van impact de reden van onze organisatie en manier van werken. “Swink is een sociale onderneming”, legt Niels uit. “We willen zoveel mogelijk mensen met autisme aan een betekenisvolle baan helpen binnen ons bedrijf.” Het kwam dus goed uit dat Swink kon meewerken aan het checken en corrigeren van data over de groenobjecten in en rond Amsterdam: een enorme data-analyseklus van TAUW en de gemeente Amsterdam waar uiteindelijk ruim 20 mensen van Swink een half jaar aan gewerkt hebben.

“Toevallig was er al een lijntje tussen ons en TAUW, waardoor we dit samen konden oppakken en Swink onderaannemer werd voor TAUW. Voor TAUW was het een mooie kans om te voldoen aan de SROI-verplichting richting de gemeente Amsterdam. Maar eerlijk gezegd; zónder die verplichting hadden we waarschijnlijk ook wel voor TAUW in dit project gewerkt. De SROI-verplichting is een mooi startpunt voor een gesprek, maar daarna heb je het vooral over de inhoud van het werk. Een project zoals dit loopt dan gewoon lekker. Social return is dus meer dan alleen een randvoorwaarde; het is een logisch gevolg van een fijne samenwerking.”

Benutten van iemands kwaliteiten

Gerard Mol, projectmanager voor de gemeente Amsterdam, knikt enthousiast als Niels dit zegt. Ook hij kijkt voorbij de wettelijke verplichting van social return. Gerard: “De mensen bij Swink zijn gewoon heel goed in hun werk. Nauwkeurig omgaan met data en geconcentreerd werken zijn kwaliteiten die ze bij Swink volop bezitten. Natuurlijk is het handig dat we op deze manier ook het aspect social return aan een opdracht kunnen toevoegen, maar dit gaat om iets anders: het volop benutten van iemands kwaliteiten.”

Dat is ook de mening van Henriëtte Keijzer, teammanager Data Solutions bij TAUW. “Voor dit project, het corrigeren van heel veel data over groenobjecten in Amsterdam, zochten we naar een partij die dit snel en tegelijk secuur kon uitvoeren”, blikt ze terug. “Het toeval wil dat én TAUW én Swink in Amsterdam gevestigd zijn. Hoe mooi is het dan dat we het rendement van social return heel lokaal houden, door vooral mensen uit Amsterdam aan dit project te laten werken?”

Binnen het budget

Er waren vooraf wel wat vragen bij de gemeente Amsterdam. Gerard: “Los van de SROI-verplichting, waren we bij dit project wel benieuwd of we de juiste groep mensen bij elkaar konden krijgen. En natuurlijk hielden we rekening met het risico op menselijke fouten. Maar dat waren meer ‘zenuwen’ in het algemeen, niet omdat we gingen samenwerken met mensen met autisme. Sterker nog: we zagen dat mensen met autisme juist heel geschikt zijn voor nauwkeurige data-analyse. Daardoor was er vanaf het eerste moment al vertrouwen.”

Henriëtte was ook van begin af aan overtuigd van de meerwaarde van autisme in dit project. “Tijdens het project hebben we geprobeerd zoveel mogelijk processen te automatiseren, maar uiteindelijk bleef er toch nog veel handwerk over. Vooral bij het interpreteren van complexe data was begeleiding nodig van onze collega's bij Swink. Het bleek dat er meer begeleiding vanuit TAUW nodig was dan ik aanvankelijk had verwacht.” Dat viel Gerard ook op. “Maar”, vult hij aan, “we bleven wel binnen het budget. Dus die begeleiding was de moeite waard. Zeker als je het optelt bij de kwaliteiten die Swink sowieso heeft.”

Maatschappelijk probleem

Iedereen kijkt tevreden terug op het project. De Swinkers zijn zelf positief verrast over hun eigen flexibiliteit en aanpassingsvermogen, iets wat onze collega Vincent mooi verwoordde in zijn blog. Onder andere Henriëtte is beloond met een SROI-certificaat. En zoals dat dan netjes klinkt: er is social return gerealiseerd. Eind goed, al goed.

Toch is dit meer dan alleen een succesverhaal. Het concept van social return legt ook een maatschappelijk probleem bloot, vindt Niels. “Social return gaat niet om zielige mensen helpen aan een baan — overigens zijn wij helemaal niet zielig —, maar om inzien dat we een heel diverse maatschappij zijn. En dat daarin mensen leven met een afstand tot de arbeidsmarkt. Als maatschappij vinden we het lastig om om te gaan met diversiteit. In ons geval: neurodiversiteit.”

En dat is zonde, vindt Niels, want daardoor wordt er dagelijks enorm veel talent verspild. “Aan de ene kant snap ik heel goed dat social return verplicht wordt gemaakt, net zoals digitale toegankelijk­heid. Mensen hebben namelijk het recht om gelijkwaardig mee te doen in de maatschappij, het is fijn om dat ook in de wet vast te leggen. Maar ik zou zeggen: zie social return vooral als een káns. Om talent in te zetten waar je normaal misschien niet zo snel aan denkt. Een verrijking dus, in plaats van alleen een verplichting.”

Zelf met social return aan de slag?

Tips van Gerard, Henriëtte en Niels om als opdrachtgever aan de slag te gaan met social return:

• Zie social return als een kans om mensen met andere competenties in te zetten; kwaliteiten en expertise die passen bij waar je als opdrachtgever naar op zoek bent.
• Zorg voor goed opdrachtgeverschap. Dat betekent dat je duidelijk een opdracht moet uitzetten; dat je duidelijk moet zijn in wat je nodig hebt.
• Je hoeft niet gelijk heel groot denken. Werken aan social return kan ook met kleinere groepen mensen. Het gaat er niet om dat je alleen maar zoveel mogelijk mensen aan werk helpt, maar dat je mensen betekenisvol werk biedt.
• Kijk eens of er binnen je organisatie een lijstje is met geschikte partijen, bijvoorbeeld sociale ondernemingen, op het gebied van social return.
• Wees transparant en neem de sociale onderneming die je op het oog hebt mee in afspraken die je maakt met mede-opdrachtnemers. Een sociale onderneming kan namelijk goed met je meedenken over de invulling van een opdracht.
• Vraag als opdrachtgever vooraf goed door op hoe een opdrachtnemer bijdraagt aan de social return. Dit voorkomt onduidelijkheid of zelfs teleurstelling.