Bram over een toegankelijk­e werkplek als je blind bent: "Ga er niet vanuit dat dingen niet kunnen, maar begin gewoon"

Je bent digitaal toegankelijk­heidsspecialist. Wat houdt je werk precies in?

"Ik zeg soms wel voor de grap dat ik me binnen Swink overal mee bemoei als het digitale toegankelijk­heid betreft. Ik ondersteun bij technisch complexe onderzoeken, begeleid adviestrajecten voor onze klanten en werk intern ook veel aan de strategie en het opleiden van onze collega's."

Je hebt divers werk: voert onderzoeken uit, adviseert klanten, geeft presentaties en werkt op locatie. Zou je kunnen zeggen dat je je niet laat tegenhouden doordat je blind bent?

“Dat kun je denk ik wel stellen. Natuurlijk zijn er dingen die (nog) niet handig zijn als blinde, zoals autorijden, maar als iets enigszins mogelijk is, heb ik me nooit laten tegenhouden door het feit dat ik blind ben. Als ik naar een nieuwe klant ga plan ik mijn reis met het ov zoals ieder ander. Als het laatste stukje lopen is gebruik ik de navigatie op mijn telefoon. Als ik echt zeker wil weten dat het goed komt en het er ingewikkeld uitziet, zoals bijvoorbeeld een hele drukke weg of een groot bedrijventerrein, dan neem ik voor het laatste stukje nog wel eens een taxi. Dan weet ik zeker dat ik netjes voor de deur wordt afgezet.”

Welke hulpmiddelen zet je in om je werk goed te kunnen doen? Gebruik je bijvoorbeeld een screenreader, een softwareprogramma dat op het scherm voorleest met een computergestuurde stem?

“Ik gebruik een screenreader op al mijn apparaten zoals op mijn laptop, anders zou ik er niet mee kunnen werken omdat ik de informatie die erop staat niet kan lezen. Gelukkig is dat tegenwoordig een ingebouwde optie op smartphones. Ik weet nog dat ik voor mijn eerste Nokia-smartphone nog losse software moest kopen, die een paar honderd euro kostte bovenop deze toen al dure telefoon. Op mijn Windows-laptop, waarop ik meestal werk, gebruik ik NVDA (Non-Visual Desktop Access). Dat is een gratis screenreader die is ontwikkeld door twee blinde programmeurs.

Voor mijn werk gebruik ik ook andere screenreaders zoals JAWS en VoiceOver op een Mac, maar dat is vooral om dingen te testen in de toegankelijk­heidsonderzoeken voor onze klanten. Verder gebruik ik ook een brailleleesregel, een apparaat waarmee ik tekst op het computerscherm in braille kan lezen. Vooral als ik met code werk is dat handig, dan is lezen toch prettiger dan luisteren naar een computerstem. Checken wat er staat en of alle haakjes, aanhalingstekens et cetera kloppen, gaat sneller door het in braille te lezen.

De laatste tijd zijn de AI-ontwikkelingen ook erg interessant. Zo haal ik regelmatig een afbeelding door ChatGPT voor een beschrijving ervan en gebruik ik soms AI-gegenereerde stemmen om ebooks te laten voorlezen. Ze klinken namelijk beter dan computerstemmen. Natuurlijk staat dit allemaal nog in de kinderschoenen en ben ik bewust van wat ik wel of niet deel met dit soort diensten. Hopelijk kunnen we binnen een paar jaar dit soort software draaien op onze laptops en telefoons en de modellen beter afstemmen op onze persoonlijke behoeftes."

Welke functie heeft je hulphond Mellow voor jou? Waar kan hij jou mee helpen?

“Hij is een blindengeleidehond; leidt mij om obstakels heen en waarschuwt voor zaken als trappen. Ook kan hij bepaalde dingen zoeken, zoals deuren, ov-poortjes of een vrije zitplaats. Veel mensen denken dat een geleidehond ook de weg kent, maar dit is niet zo. Ik moet hem aansturen met commando's als "links" en "rechts". Als ik dat niet doe en ik laat hem bepalen waar we heengaan, eindig ik waarschijnlijk ergens in een losloopbos.”

Wat doe je om goed te kunnen functioneren? Vraag je bijvoorbeeld proactief naar wat je nodig hebt?

“Ik werk veel bij verschillende klanten. Het is dan altijd weer afwachten welke systemen je tegenkomt en of deze toegankelijk zijn. Ik kan een opdracht niet uitvoeren als een systeem voor mij niet bruikbaar is en het een kortlopende opdracht is. Dan is het soms niet de moeite daaromheen te werken. Ik bespreek een opdracht altijd eerst inhoudelijk met de klant als ik concreet aan de slag ga en problemen verwacht. Dan vraag ik door over welke systemen ik nodig heb. Meestal is er geen probleem en wil ik ook niet dat klanten onnodig beren op de weg zien. Ik kondig ook nooit aan dat ik met een blindengeleidehond kom; ik vind dat dat geen probleem zou moeten zijn. Voor (toekomstige) klanten die dit lezen, zet gerust een bakje water klaar.”

Welke reacties krijg jij van collega's en klanten op het gegeven dat je blind bent? Hoe ga je daarmee om?

“In mijn dagelijks werk krijg ik er weinig reacties op. De mensen waarmee ik werk zijn eraan gewend. Met mij samenwerken gaat eigenlijk net als met andere collega's. Het kan wel zijn dat ik soms vraag om een link/kopie van een bestandje als mensen iets laten zien via screen sharing in een online meeting, want dat is voor mij niet te lezen. Sommige collega's weten dat inmiddels en sturen presentaties of werkbestanden al vooraf op, dat is prettig. Nieuwe klanten reageren soms wel verbaasd op dat ik blind ben, maar dat is over het algemeen snel voorbij als ze merken dat ik het werk inhoudelijk prima kan doen. Er zijn ook klanten waar ik enkel voor op afstand heb gewerkt en die waarschijnlijk niet eens weten dat ik blind ben. Dat levert soms leuke situaties op, zoals de vraag: "Moeten we een beschrijving maken voor dit plaatje?".

Heb je binnen Swink afspraken gemaakt over hoe je je werk goed kunt uitvoeren?

“Ik woon niet dicht bij het Swink-kantoor en werk veel vanuit huis om niet onnodige reistijd te hebben. Dat is gelukkig in goed overleg mogelijk. Helaas zijn niet alle Swink-systemen toegankelijk. Dat is ook bekend. Mijn collega's weten bijvoorbeeld dat ik de planning niet kan inzien en dat ze mij een seintje moeten geven als daarin iets belangrijks staat.”

Wanneer is een werkplek voor jou toegankelijk?

“Voor mij is het belangrijk dat een werkplek goed bereikbaar is met het ov. Een stukje lopen vind ik helemaal niet erg, maar fietsen zit er voor mij niet in. Ik kan natuurlijk een taxi pakken, maar nog los van de kosten is het soms een probleem dat chauffeurs die niet zo van honden houden, mij met hond niet willen meenemen.

Op de werkplek zelf ben ik niet zo veeleisend; een prettige stoel en een tafel met stroom en internet voor mijn laptop en ik kan aan de slag. Ik heb tenslotte niets aan grote schermen. Als ik bij een grote organisatie werk heb ik wel een hekel aan flexplekken. Het is dan zoeken waar je team zit en of er nog plek is.

Een steeds groter probleem op werkplekken is touchscreens. Voor de koffieautomaat of bijvoorbeeld voor de lift. Ik vraag dan altijd aan collega's om koffie te halen, ook al vind ik dat vervelend. Maar zonder de nodige shots op een dag haal ik het einde van de werkdag niet. :)”

Wat zou jij werkgevers adviseren in hoe zij een toegankelijk­e werkplek kunnen creëren voor mensen met een functiebeperking?

“Ik denk dat mensen met een beperking het gewend zijn om wat harder te lopen dan anderen om iets te bereiken. Toch zitten er nog veel van hen thuis en dat is heel jammer. Natuurlijk zijn er bij veel grotere bedrijven speciale trajecten voor deze doelgroep. Zo worden ze sneller aangenomen, ook als er eigenlijk geen vacature openstaat. En doorlopen ze vaak een andere sollicitatieprocedure. Ik heb daar gemengde gevoelens over. Als ik ergens solliciteer of bij een klant wordt ingehuurd voor een opdracht, wil ik uitgezocht worden op mijn kennis en kunde. En niet om aan een quotum te voldoen. Van de andere kant geeft de werkloosheid onder mensen met een beperking wel aan dat er iets gedaan moet worden om meer mensen in deze groep aan het werk te krijgen. Ga er daarom niet meteen vanuit dat dingen niet kunnen, maar begin gewoon en kijk dan wat wel of niet gaat.”